Thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước là câu hỏi được nhiều cá nhân và tổ chức quan tâm, bởi thuế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn tài chính để Nhà nước thực hiện các chức năng và nhiệm vụ. Ngân sách nhà nước không chỉ phụ thuộc vào thuế mà còn từ nhiều nguồn thu khác, nhưng thuế luôn là nguồn thu chủ lực. Cùng ACC Đồng Nai tìm hiểu chi tiết về vai trò của thuế và các quy định pháp lý liên quan để có cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

1. Ngân sách nhà nước và vai trò của thuế

Ngân sách nhà nước là tổng hợp các khoản thu và chi được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm đảm bảo các chức năng của Nhà nước, từ quốc phòng, an ninh đến phúc lợi xã hội. Theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 4, Khoản 14, ngân sách nhà nước bao gồm tất cả các khoản thu, chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Trong đó, thuế là nguồn thu chính, đóng góp phần lớn vào tổng thu ngân sách, giúp duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và đầu tư phát triển kinh tế – xã hội.

Thuế không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là công cụ điều tiết kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội. Theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5, Khoản 1, các khoản thu từ thuế và lệ phí chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu ngân sách. Tại Việt Nam, các loại thuế như thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập doanh nghiệp, và thuế thu nhập cá nhân được quy định chặt chẽ theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008, và Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007. Việc hiểu rõ tỷ trọng của thuế trong ngân sách sẽ giúp cá nhân và doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định pháp luật.

2. Thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước?

Để trả lời câu hỏi thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước, cần xem xét cơ cấu thu ngân sách và các số liệu thống kê gần đây. Dựa trên các báo cáo từ Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê, thuế luôn là nguồn thu chủ lực, nhưng tỷ trọng cụ thể có thể thay đổi tùy thuộc vào tình hình kinh tế và chính sách tài khóa.

• Tỷ trọng thuế trong tổng thu ngân sách: Theo báo cáo của Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2018-2022, thuế và các khoản phí, lệ phí có tính chất thuế chiếm khoảng 80-90% tổng thu ngân sách nhà nước, trong đó thu nội địa (bao gồm thuế) chiếm bình quân 82%. Cụ thể, năm 2022, tổng thu ngân sách đạt 1.815.470 tỷ đồng, trong đó thu từ thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, và thuế xuất nhập khẩu đóng góp phần lớn. Các khoản thu này được quy định rõ tại Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5, Khoản 1 và Luật Thuế giá trị gia tăng 2008: Điều 4. Tỷ trọng cao của thuế phản ánh vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho Nhà nước.
• Thuế giá trị gia tăng (VAT) – nguồn thu chủ lực: Thuế giá trị gia tăng là loại thuế gián thu, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu nội địa. Theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: Điều 5, thuế VAT được áp dụng cho hầu hết hàng hóa và dịch vụ, với mức thuế suất phổ biến là 10%. Năm 2023, thuế VAT đóng góp khoảng 30-35% tổng thu ngân sách nội địa, đặc biệt từ các ngành như bán lẻ, dịch vụ ăn uống, và sản xuất công nghiệp. Chính sách giảm thuế VAT từ 10% xuống 8% trong năm 2022 theo Nghị quyết số 43/2022/QH15 đã ảnh hưởng đến tỷ trọng này, nhưng vẫn đảm bảo nguồn thu ổn định.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập cá nhân: Thuế thu nhập doanh nghiệp, được quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008: Điều 3, đóng góp khoảng 15-20% tổng thu ngân sách nội địa, tùy thuộc vào hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp. Thuế thu nhập cá nhân, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007: Điều 2, chiếm khoảng 5-7%, chủ yếu từ những người có thu nhập cao. Các loại thuế này được điều chỉnh để khuyến khích sản xuất và đảm bảo công bằng xã hội, nhưng vẫn là nguồn thu quan trọng.
• Thuế xuất nhập khẩu và các loại thuế khác: Thuế xuất nhập khẩu, cùng với thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, đóng góp khoảng 10-15% tổng thu ngân sách, theo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016: Điều 4. Năm 2022, nhờ giá dầu thô tăng cao, thu từ dầu thô và xuất nhập khẩu tăng đáng kể, giúp ngân sách đạt 127,76% dự toán. Các khoản thu này phụ thuộc vào tình hình kinh tế toàn cầu và chính sách thương mại.
• Tác động của chính sách miễn, giảm thuế: Các chính sách miễn, giảm thuế trong giai đoạn 2021-2023, như giảm 2% thuế VAT hoặc giảm 50% thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, đã làm giảm tỷ trọng thu từ thuế trong một số năm. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, năm 2023, tổng số tiền miễn, giảm thuế đạt khoảng 75 nghìn tỷ đồng, ảnh hưởng đến tỷ lệ huy động ngân sách so với GDP (giảm còn 19% so với 22% trong giai đoạn 2018-2022). Tuy nhiên, thuế vẫn là nguồn thu chủ đạo, đảm bảo sự ổn định cho ngân sách.

Xem thêm: 1Các bước lập tờ khai thuế môn bài khi thay đổi vốn điều lệ2>Các bước lập tờ khai thuế môn bài khi thay đổi vốn điều lệ

3. Các nguồn thu ngân sách nhà nước ngoài thuế

Ngoài thuế, ngân sách nhà nước còn được hình thành từ nhiều nguồn thu khác, giúp đa dạng hóa nguồn lực tài chính và giảm sự phụ thuộc vào thuế. Các nguồn thu này được quy định rõ tại Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5 và Điều 2 Nghị định 163/2016/NĐ-CP, bao gồm các khoản thu từ hoạt động kinh tế, viện trợ, và tài sản nhà nước.

• Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước: Các khoản thu này bao gồm lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp nhà nước, cổ tức từ công ty có vốn góp nhà nước, và chênh lệch thu lớn hơn chi của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Theo thống kê, trong giai đoạn 2018-2022, thu từ doanh nghiệp nhà nước đóng góp khoảng 5-7% tổng thu ngân sách, theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5, Khoản 5. Ví dụ, năm 2023, Kho bạc Nhà nước nộp vào ngân sách 6.815 tỷ đồng từ hoạt động quản lý ngân quỹ.
• Thu từ bán và cho thuê tài sản nhà nước: Các khoản thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, và bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước đóng góp đáng kể, đặc biệt tại các địa phương có thị trường bất động sản phát triển. Theo Luật Đất đai 2024, tiền sử dụng đất và tiền thuê đất chiếm khoảng 10% tổng thu ngân sách địa phương ở nhiều tỉnh thành. Năm 2023, các khoản thu này giúp ngân sách địa phương đạt 110,6% dự toán.
• Viện trợ không hoàn lại và các khoản thu khác: Các khoản viện trợ không hoàn lại từ chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế, hoặc cá nhân chiếm tỷ trọng nhỏ, khoảng 1-2% tổng thu ngân sách, theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5, Khoản 12. Ngoài ra, các khoản thu khác như thu hồi vốn cho vay của Nhà nước hoặc thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu cũng góp phần bổ sung ngân sách. Những nguồn thu này thường không ổn định nhưng đóng vai trò hỗ trợ trong các năm khó khăn.
• Thu từ phí và lệ phí: Phí và lệ phí, như phí bảo trì đường bộ hoặc lệ phí công chứng, được quy định tại Luật Phí và lệ phí 2015: Điều 4, đóng góp khoảng 2-3% tổng thu ngân sách. Các khoản này thường được khấu trừ chi phí hoạt động trước khi nộp vào ngân sách, giúp đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính công.
• Huy động vốn vay: Khi thu ngân sách không đủ đáp ứng chi tiêu, Nhà nước có thể vay trong nước hoặc nước ngoài, theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 7. Năm 2022, vốn vay đã hỗ trợ ngân sách đạt 127,76% dự toán, đặc biệt trong bối cảnh chính sách miễn, giảm thuế được áp dụng rộng rãi. Tuy nhiên, vốn vay không phải nguồn thu chính và cần được quản lý chặt chẽ để tránh nợ công.

>>> Xem thêm tại: Dịch vụ tư vấn thuế tại Đồng Nai uy tín, chuyên nghiệp

4. Quy trình thu ngân sách nhà nước từ thuế

Quy trình thu ngân sách nhà nước từ thuế được thực hiện chặt chẽ, đảm bảo minh bạch và tuân thủ các quy định pháp luật. Dưới đây là các bước chi tiết để thực hiện quy trình này, dựa trên Luật Quản lý thuế 2019 và Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5.

Bước 1: Xác định nghĩa vụ thuế
Các tổ chức, cá nhân phải kê khai và nộp thuế theo quy định của Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008, và Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007. Ví dụ, doanh nghiệp cần nộp thuế VAT dựa trên doanh thu hàng hóa, dịch vụ, trong khi cá nhân nộp thuế thu nhập cá nhân dựa trên thu nhập chịu thuế. Cơ quan thuế sẽ hướng dẫn và kiểm tra việc kê khai để đảm bảo tính chính xác.

Bước 2: Kê khai và nộp thuế: Người nộp thuế phải nộp tờ khai thuế qua hệ thống điện tử (eTax) hoặc tại cơ quan thuế địa phương, theo Luật Quản lý thuế 2019: Điều 44. Thời hạn nộp thuế VAT thường là ngày 20 của tháng tiếp theo, trong khi thuế thu nhập doanh nghiệp có thể nộp theo quý hoặc năm. Các khoản thuế được nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước hoặc qua ngân hàng thương mại.

Bước 3: Kiểm tra và thu hồi nợ thuế: Cơ quan thuế thực hiện kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất để đảm bảo thu đúng, thu đủ, theo Luật Quản lý thuế 2019: Điều 108. Nếu phát hiện nợ thuế, cơ quan thuế sẽ gửi thông báo yêu cầu nộp bổ sung hoặc áp dụng biện pháp cưỡng chế, như phong tỏa tài khoản. Năm 2023, việc thu hồi nợ thuế đã giúp ngân sách đạt 108,13% dự toán.

Bước 4: Báo cáo và phân bổ ngân sách: Sau khi thu, các khoản thuế được tổng hợp và phân bổ vào ngân sách trung ương hoặc địa phương, theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 11. Ngân sách trung ương thường nhận phần lớn thuế VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp, trong khi ngân sách địa phương nhận tiền sử dụng đất và một phần thuế nội địa. Quy trình này được giám sát chặt chẽ để đảm bảo minh bạch.

5. Những lưu ý khi nộp thuế để đóng góp vào ngân sách nhà nước

Để đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ thuế và đóng góp hiệu quả vào ngân sách nhà nước, cá nhân và doanh nghiệp cần lưu ý một số điểm quan trọng, tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.

• Kê khai thuế đúng thời hạn: Theo Luật Quản lý thuế 2019: Điều 44, việc kê khai và nộp thuế đúng hạn giúp tránh bị phạt chậm nộp (lãi suất 0,03%/ngày). Doanh nghiệp nên sử dụng hệ thống eTax để nộp tờ khai và theo dõi tình trạng thuế. Nếu cần hỗ trợ, các dịch vụ như ACC Đồng Nai có thể cung cấp tư vấn chuyên sâu với chi phí từ 500,000-2,000,000 VND.
• Hiểu rõ các chính sách miễn, giảm thuế: Các chính sách miễn, giảm thuế, như giảm 2% thuế VAT theo Nghị quyết số 43/2022/QH15, giúp giảm gánh nặng tài chính. Doanh nghiệp cần theo dõi các văn bản pháp luật, như Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: Điều 8, để tận dụng ưu đãi mà vẫn đảm bảo tuân thủ quy định.
• Chuẩn bị hồ sơ hợp lệ: Các giấy tờ như hóa đơn, hợp đồng, hoặc bảng lương cần được lưu trữ đầy đủ và công chứng theo Luật Công chứng 2024: Điều 17 nếu cần nộp cho cơ quan thuế. Hồ sơ không hợp lệ có thể dẫn đến kiểm tra bổ sung hoặc từ chối khấu trừ thuế, ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước.
• Tránh vi phạm pháp luật về thuế: Các hành vi trốn thuế hoặc khai báo sai có thể bị xử phạt theo Luật Quản lý thuế 2019: Điều 143, với mức phạt lên đến 3 lần số thuế trốn. Cá nhân và doanh nghiệp nên hợp tác với cơ quan thuế và sử dụng dịch vụ kế toán chuyên nghiệp để đảm bảo tính minh bạch.

6. Câu hỏi thường gặp về thuế và ngân sách nhà nước

Dưới đây là những câu hỏi phổ biến liên quan đến thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước, cùng câu trả lời chi tiết để hỗ trợ bạn.

Thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước?

Thuế và các khoản phí, lệ phí có tính chất thuế chiếm khoảng 80-90% tổng thu ngân sách nhà nước, trong đó thu nội địa chiếm bình quân 82% trong giai đoạn 2018-2022. Thuế giá trị gia tăng đóng góp lớn nhất, khoảng 30-35%, theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: Điều 5. Tỷ trọng này có thể giảm trong các năm áp dụng chính sách miễn, giảm thuế.

Ngoài thuế, ngân sách nhà nước có nguồn thu nào khác?

Ngoài thuế, ngân sách nhà nước thu từ lợi nhuận doanh nghiệp nhà nước, tiền sử dụng đất, viện trợ không hoàn lại, và vốn vay, theo Luật Ngân sách nhà nước 2015: Điều 5. Các khoản này chiếm khoảng 10-20% tổng thu, trong đó tiền sử dụng đất đóng góp lớn tại các địa phương có thị trường bất động sản phát triển.

Thuế giá trị gia tăng có vai trò gì trong ngân sách?

Thuế VAT là nguồn thu chủ lực, chiếm 30-35% thu nội địa, được áp dụng cho hầu hết hàng hóa và dịch vụ theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2024: Điều 4. Chính sách giảm thuế VAT, như giảm 2% trong năm 2022, giúp kích cầu tiêu dùng nhưng vẫn đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách.

Doanh nghiệp làm gì để tuân thủ nghĩa vụ thuế?

Doanh nghiệp cần kê khai và nộp thuế đúng hạn qua hệ thống eTax, theo Luật Quản lý thuế 2019: Điều 44. Lưu trữ hóa đơn, hợp đồng hợp lệ và tận dụng các chính sách miễn, giảm thuế sẽ giúp giảm gánh nặng tài chính và đóng góp đúng vào ngân sách.

Cá nhân đóng góp vào ngân sách nhà nước như thế nào?

Cá nhân đóng góp qua thuế thu nhập cá nhân, thuế VAT khi mua sắm, và các loại phí, lệ phí như phí công chứng, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007: Điều 2. Việc nộp thuế đúng quy định giúp đảm bảo nguồn lực cho các chương trình phúc lợi xã hội và phát triển kinh tế.

Thuế chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách nhà nước là một câu hỏi quan trọng, phản ánh vai trò cốt lõi của thuế trong việc duy trì hoạt động của Nhà nước và phát triển kinh tế – xã hội. Việc hiểu rõ cơ cấu thu ngân sách và tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ giúp cá nhân, doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng một nền tài chính công bền vững. Hãy liên hệ ACC Đồng Nai ngay hôm nay để nhận tư vấn chuyên sâu và đảm bảo tuân thủ đúng quy định.