Bán hàng đa cấp là một phương thức kinh doanh phổ biến nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không được thực hiện đúng quy định. Việc hiểu rõ bản chất, điều kiện kinh doanh và các quy định pháp luật liên quan là yếu tố tiên quyết để doanh nghiệp và người tham gia hoạt động an toàn, đúng luật. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết và toàn diện về vấn đề này, cùng ACC Đồng Nai đồng hành giải đáp những thắc mắc của bạn.

1. Bán hàng đa cấp là gì? Tìm hiểu chi tiết

Bán hàng đa cấp là phương thức kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh để phân phối hàng hóa. Người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và những người khác trong mạng lưới.

Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới.

Điểm cốt lõi của mô hình này là phân phối hàng hóa thông qua mạng lưới nhiều cấp, nhiều nhánh và trả lợi ích kinh tế dựa trên kết quả kinh doanh. Cần phân biệt hoạt động đa cấp hợp pháp với mô hình lợi dụng danh nghĩa đa cấp để huy động vốn hoặc chiếm đoạt tài sản. Hoạt động hợp pháp phải có hàng hóa, được đăng ký theo quy định và không lấy việc tuyển dụng người mới làm căn cứ trả thưởng độc lập với giao dịch mua bán hàng hóa.

2. Điều kiện kinh doanh theo quy định pháp luật

Để được đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện theo Điều 8 Nghị định 137/2026/NĐ-CP. Quy định mới đã bãi bỏ yêu cầu về mức vốn điều lệ tối thiểu 10 tỷ đồng, đồng thời duy trì các điều kiện về ký quỹ, quản trị và minh bạch hoạt động.

Cụ thể, doanh nghiệp đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp phải đáp ứng các điều kiện sau:

• Được thành lập tại Việt Nam theo quy định pháp luật và chưa từng bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.
• Các cá nhân giữ vị trí quản lý, chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông theo quy định chưa từng giữ vị trí tương ứng tại doanh nghiệp bán hàng đa cấp bị thu hồi giấy chứng nhận.
• Thực hiện ký quỹ tại ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
• Có mẫu hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp, quy tắc hoạt động, kế hoạch trả thưởng và chương trình đào tạo cơ bản phù hợp quy định.
• Có hệ thống công nghệ thông tin quản lý mạng lưới người tham gia và trang thông tin điện tử cung cấp thông tin về doanh nghiệp, hoạt động bán hàng đa cấp.
• Trường hợp có nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông góp vốn, các chủ thể này phải có ít nhất 03 năm hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp liên tục tại một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ.

Theo khoản 2 Điều 50 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp phải ký quỹ khoản tiền tương đương 5% vốn điều lệ nhưng không thấp hơn 20 tỷ đồng. Đây là nghĩa vụ ký quỹ, không phải điều kiện về mức vốn điều lệ tối thiểu. Doanh nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận trước ngày Nghị định có hiệu lực thực hiện theo quy định chuyển tiếp tại khoản 1 Điều 59.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp theo Điều 10 Nghị định 137/2026/NĐ-CP. Sau khi được cấp giấy chứng nhận, doanh nghiệp phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ quản lý người tham gia, công bố thông tin, báo cáo và duy trì khoản ký quỹ theo quy định.

Xem thêm: Mẫu tờ trình thành lập ban quản lý dự án chuẩn pháp lý

3. Quyền và nghĩa vụ của người tham gia bán hàng đa cấp

Người tham gia bán hàng đa cấp được pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời phải tuân thủ các quy định về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Người tham gia có quyền được cung cấp thông tin về doanh nghiệp, hàng hóa, hợp đồng, quy tắc hoạt động và kế hoạch trả thưởng; được đào tạo theo chương trình của doanh nghiệp; nhận hoa hồng, tiền thưởng hợp pháp theo kết quả kinh doanh. Ngoài ra, họ có quyền chấm dứt hợp đồng và yêu cầu doanh nghiệp mua lại hàng hóa nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

Bên cạnh đó, người tham gia có nghĩa vụ tuân thủ hợp đồng và quy tắc hoạt động; cung cấp thông tin trung thực khi giới thiệu hàng hóa, doanh nghiệp và cơ hội kinh doanh; không đưa ra thông tin sai lệch về công dụng sản phẩm hoặc thu nhập. Người tham gia cũng phải tuân thủ quy định về tổ chức hội nghị, hội thảo, đào tạo và các yêu cầu quản lý hoạt động tại địa phương.

Vi phạm nghĩa vụ có thể dẫn đến chấm dứt hợp đồng, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Xem thêm: Hướng dẫn 5 cách tra cứu thông tin doanh nghiệp chính xác

4. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bán hàng đa cấp

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi lợi dụng hoạt động bán hàng đa cấp để trục lợi, xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng hoặc tổ chức mô hình kinh doanh không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa. Các quy định liên quan được nêu tại Điều 4, Điều 5 Nghị định 137/2026/NĐ-CP và Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.

Theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, các loại hàng hóa không được kinh doanh theo phương thức đa cấp gồm:

• Thuốc và thiết bị y tế.
• Thuốc thú y, bao gồm thuốc thú y thủy sản.
• Thuốc bảo vệ thực vật.
• Hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn hạn chế sử dụng và cấm sử dụng trong lĩnh vực gia dụng và y tế.
• Các loại hóa chất nguy hiểm.
• Sản phẩm nội dung số.

Do đó, doanh nghiệp không được tổ chức kinh doanh theo phương thức đa cấp đối với sản phẩm nội dung số. Các mô hình sử dụng khóa học trực tuyến, tài liệu số hoặc sản phẩm nội dung số để phát triển mạng lưới đa cấp cần được đặc biệt lưu ý.

Ngoài ra, pháp luật nghiêm cấm tổ chức bán hàng đa cấp khi chưa được cấp giấy chứng nhận; phát triển mạng lưới không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa; yêu cầu người khác đặt cọc hoặc nộp tiền để được ký hợp đồng tham gia; cung cấp thông tin gian dối về hàng hóa, kế hoạch trả thưởng hoặc lợi ích khi tham gia. Doanh nghiệp cũng không được cản trở quyền chấm dứt hợp đồng của người tham gia.

Tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

5. Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để phân biệt bán hàng đa cấp hợp pháp và lừa đảo?

Bạn nên kiểm tra doanh nghiệp có Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp hay không; hàng hóa có thông tin rõ ràng và chính sách trả thưởng có gắn với kết quả mua bán hàng hóa hay không. Mô hình yêu cầu nộp tiền, mua hàng để được tham gia hoặc trả thưởng chủ yếu từ việc tuyển dụng người mới có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Người tham gia bán hàng đa cấp có được đơn phương chấm dứt hợp đồng không?

Có. Người tham gia có quyền chấm dứt hợp đồng theo Nghị định 137/2026/NĐ-CP và các điều khoản hợp đồng phù hợp pháp luật. Khi thực hiện quyền này, người tham gia cần gửi thông báo bằng văn bản, đồng thời có thể yêu cầu doanh nghiệp thanh toán hoa hồng, tiền thưởng còn được hưởng và mua lại hàng hóa nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Doanh nghiệp bán hàng đa cấp có được yêu cầu người tham gia mua hàng để đạt doanh số không?

Doanh nghiệp không được yêu cầu người khác phải mua một số lượng hàng hóa nhất định để được ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp. Việc áp dụng điều kiện mua hàng nhằm duy trì tư cách người tham gia hoặc hưởng quyền lợi phải phù hợp quy định pháp luật; doanh nghiệp không được ép buộc mua hàng hoặc tổ chức trả thưởng trái quy định.

Bán hàng đa cấp là phương thức kinh doanh được pháp luật điều chỉnh chặt chẽ, đòi hỏi doanh nghiệp và người tham gia tuân thủ điều kiện đăng ký, quy tắc hoạt động và các nghĩa vụ liên quan. Việc thực hiện đúng Nghị định 137/2026/NĐ-CP và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 góp phần bảo đảm hoạt động kinh doanh minh bạch, hạn chế rủi ro pháp lý. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hơn về hồ sơ, thủ tục hoặc các vấn đề pháp lý liên quan, hãy liên hệ ACC Đồng Nai để được hỗ trợ nhanh chóng và chính xác nhất.