Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, việc nắm rõ đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp trở thành yếu tố then chốt giúp các nhà đầu tư lựa chọn hình thức phù hợp, tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Hai khái niệm này không chỉ định hình chiến lược kinh doanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền kiểm soát và trách nhiệm pháp lý. Cùng ACC Đồng Nai tìm hiểu sâu hơn qua bài viết này.

1. Phân biệt đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp là hai hình thức đầu tư cơ bản được quy định rõ ràng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, nhằm phân loại cách thức nhà đầu tư tham gia vào hoạt động kinh doanh. Theo Luật Đầu tư 2020, đầu tư trực tiếp được hiểu là hình thức nhà đầu tư bỏ vốn để trực tiếp quản lý, kiểm soát hoạt động đầu tư kinh doanh, thường gắn liền với việc thành lập doanh nghiệp hoặc thực hiện dự án cụ thể.

Ngược lại, đầu tư gián tiếp là cách thức nhà đầu tư góp vốn thông qua bên thứ ba, không trực tiếp tham gia quản lý, mà chủ yếu dựa vào giá trị tài sản đầu tư như cổ phiếu hoặc trái phiếu. Sự phân biệt này không chỉ nằm ở mức độ kiểm soát mà còn ở rủi ro và lợi nhuận tiềm năng: đầu tư trực tiếp mang tính chủ động cao hơn, đòi hỏi sự tham gia sâu vào hoạt động hàng ngày, trong khi đầu tư gián tiếp linh hoạt hơn nhưng phụ thuộc vào hiệu suất của bên nhận vốn.

Sự khác biệt này được nhấn mạnh trong Nghị định 239/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết về đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhằm đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ lợi ích quốc gia. Hơn nữa, đầu tư trực tiếp thường yêu cầu thủ tục đăng ký đầu tư phức tạp hơn, trong khi đầu tư gián tiếp có thể thực hiện qua các kênh tài chính đơn giản như mở tài khoản chứng khoán.

>> Đọc thêm: Dịch vụ xin giấy phép đầu tư tại Đồng Nai trọn gói và nhanh chóng

2. Các hình thức đầu tư trực tiếp theo quy định pháp luật

Đầu tư trực tiếp được Luật Đầu tư 2020 quy định cụ thể qua các hình thức chính, nhằm khuyến khích nhà đầu tư tham gia trực tiếp vào nền kinh tế Việt Nam. Đầu tiên là việc thành lập tổ chức kinh tế, nơi nhà đầu tư góp vốn để tạo ra một pháp nhân mới, như công ty TNHH hoặc cổ phần, và trực tiếp điều hành hoạt động.

Hình thức này phổ biến với các dự án sản xuất, dịch vụ, đòi hỏi nhà đầu tư phải đăng ký Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo Nghị định 239/2025/NĐ-CP. Tiếp theo là thực hiện dự án đầu tư, bao gồm việc mua lại hoặc sáp nhập doanh nghiệp hiện hữu, với quyền kiểm soát trực tiếp qua hội đồng quản trị hoặc hợp đồng quản lý. Một hình thức khác là đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), nơi các bên cùng góp vốn mà không cần thành lập pháp nhân mới, nhưng nhà đầu tư vẫn giữ quyền quản lý phần vốn của mình.

Ngoài ra, mua cổ phần hoặc phần vốn góp của tổ chức kinh tế mà nhà đầu tư có quyền quản lý, kiểm soát cũng được coi là đầu tư trực tiếp, đặc biệt khi tỷ lệ sở hữu vượt ngưỡng kiểm soát theo quy định pháp luật. Những hình thức này không chỉ mang lại lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh mà còn cho phép nhà đầu tư tiếp cận thị trường lao động, công nghệ và tài nguyên địa phương.

Tuy nhiên, chúng đòi hỏi sự am hiểu sâu về pháp luật Việt Nam, bao gồm các điều kiện về ngành nghề kinh doanh có điều kiện và tỷ lệ vốn góp nước ngoài. Trong thực tế, đầu tư trực tiếp thường được ưu tiên trong các khu công nghiệp, nơi chính sách ưu đãi thuế và đất đai được áp dụng để thu hút vốn.

Xem thêm: Quy định về việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài

3. Các hình thức đầu tư gián tiếp và quy định liên quan

Đầu tư gián tiếp, theo Luật Đầu tư 2020, tập trung vào việc nhà đầu tư mua bán chứng khoán, góp vốn mà không trực tiếp quản lý hoạt động kinh doanh, giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư mà không cần cam kết dài hạn. Các hình thức chính bao gồm mua cổ phần, trái phiếu hoặc các chứng khoán khác trên thị trường chứng khoán, nơi nhà đầu tư chỉ nhận lợi nhuận từ cổ tức hoặc chênh lệch giá mà không tham gia điều hành.

Một hình thức phổ biến khác là góp vốn vào quỹ đầu tư hoặc thông qua các công ty chứng khoán, với sự hỗ trợ từ Thông tư 03/2025/TT-NHNN quy định về mở và sử dụng tài khoản bằng đồng Việt Nam cho hoạt động đầu tư gián tiếp nước ngoài. Ngoài ra, đầu tư gián tiếp ra nước ngoài được điều chỉnh bởi Nghị định 135/2015/NĐ-CP, cho phép doanh nghiệp Việt Nam mua cổ phần nước ngoài mà không cần kiểm soát trực tiếp.

Những hình thức này mang tính thanh khoản cao, dễ dàng mua bán trên sàn giao dịch, phù hợp với nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức muốn phân tán rủi ro. Tuy nhiên, chúng phụ thuộc lớn vào biến động thị trường và hiệu suất của bên thứ ba, đòi hỏi nhà đầu tư phải theo dõi chỉ số kinh tế và báo cáo tài chính định kỳ.

Trong bối cảnh Việt Nam, đầu tư gián tiếp ngày càng phát triển nhờ sự gia tăng của thị trường chứng khoán, với các sản phẩm như quỹ ETF hoặc trái phiếu chính phủ. Quy định pháp luật nhấn mạnh tính minh bạch, yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký tài khoản giao dịch và tuân thủ giới hạn sở hữu nước ngoài theo ngành nghề. So với đầu tư trực tiếp, hình thức này ít rủi ro pháp lý hơn nhưng lợi nhuận có thể thấp hơn do thiếu kiểm soát trực tiếp.

Xem thêm: Thủ tục đăng ký cho người nước ngoài thuê nhà chi tiết

4. Ưu nhược điểm của đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

Khi so sánh đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp, việc đánh giá ưu nhược điểm là cần thiết để nhà đầu tư đưa ra quyết định phù hợp với nguồn lực và mục tiêu. Với đầu tư trực tiếp, ưu điểm nổi bật là mức độ kiểm soát cao, cho phép nhà đầu tư trực tiếp định hướng chiến lược kinh doanh, tiếp cận thị trường địa phương và tối ưu hóa lợi nhuận từ hoạt động sản xuất.

Theo Luật Đầu tư 2020, hình thức này còn hưởng các ưu đãi như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian đầu, giúp giảm chi phí ban đầu. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là rủi ro cao do phụ thuộc vào yếu tố nội tại như quản lý nhân sự và biến động chính sách, cùng với thủ tục hành chính phức tạp theo Nghị định 239/2025/NĐ-CP.

Ngược lại, đầu tư gián tiếp mang ưu điểm về tính linh hoạt và thanh khoản, cho phép nhà đầu tư dễ dàng đa dạng hóa danh mục mà không cần kiến thức chuyên sâu về vận hành doanh nghiệp, phù hợp với Thông tư 03/2025/TT-NHNN về tài khoản đầu tư. Lợi nhuận có thể đến từ tăng giá chứng khoán nhanh chóng, đặc biệt trong thị trường đang phát triển như Việt Nam.

Nhưng nhược điểm là thiếu kiểm soát, dẫn đến rủi ro từ quyết định của bên thứ ba, và lợi nhuận thường thấp hơn do phí giao dịch và thuế. Nghị định 135/2015/NĐ-CP cũng chỉ ra rằng đầu tư gián tiếp ra nước ngoài có thể gặp rào cản tỷ giá và quy định ngoại hối.

5. Câu hỏi thường gặp

Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp khác nhau như thế nào về thủ tục đăng ký?

Theo Luật Đầu tư 2020, đầu tư trực tiếp yêu cầu đăng ký Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, với hồ sơ bao gồm đề xuất dự án và kế hoạch tài chính chi tiết, thường mất từ 15-30 ngày. Ngược lại, đầu tư gián tiếp chủ yếu qua thị trường chứng khoán, chỉ cần mở tài khoản giao dịch theo Thông tư 03/2025/TT-NHNN mà không cần phê duyệt dự án cụ thể.

Nhà đầu tư nước ngoài có thể thực hiện đầu tư gián tiếp khi đầu tư trực tiếp đòi hỏi cam kết dài hạn và tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện của Việt Nam như thế nào?

Nghị định 239/2025/NĐ-CP quy định nhà đầu tư nước ngoài có thể mua cổ phiếu, trái phiếu qua sàn giao dịch chứng khoán, với giới hạn sở hữu theo ngành nghề. Họ cần mở tài khoản vốn đầu tư gián tiếp bằng đồng Việt Nam theo Thông tư 03/2025/TT-NHNN, và báo cáo giao dịch định kỳ cho Ngân hàng Nhà nước.

Làm thế nào để chuyển từ đầu tư gián tiếp sang đầu tư trực tiếp?

Theo Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư có thể chuyển bằng cách mua thêm cổ phần để đạt quyền kiểm soát, sau đó đăng ký thay đổi hình thức đầu tư tại Sở Kế hoạch và Đầu tư. Quy trình bao gồm đánh giá dự án mới và cập nhật Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo Nghị định 239/2025/NĐ-CP.

Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp là hai trụ cột quan trọng trong chiến lược đầu tư tại Việt Nam, giúp nhà đầu tư linh hoạt thích ứng với môi trường kinh tế biến động. Việc nắm vững sự phân biệt không chỉ tối ưu hóa lợi nhuận mà còn giảm thiểu rủi ro pháp lý. Để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thủ tục, hãy liên hệ ACC Đồng Nai ngay hôm nay, đội ngũ chuyên gia sẽ đồng hành cùng bạn xây dựng kế hoạch đầu tư hiệu quả.