Thuế là một trong những nghĩa vụ quan trọng mà mỗi cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp phải thực hiện đối với Nhà nước. Nghĩa vụ đóng thuế không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội nhằm đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Vậy, nghĩa vụ đóng thuế là gì, và những trách nhiệm pháp lý nào mà cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp cần tuân thủ khi thực hiện nghĩa vụ này? Cùng ACC Đồng Nai tìm hiểu trong bài viết sau đây.

1. Nghĩa vụ đóng thuế là gì?

Nghĩa vụ đóng thuế là trách nhiệm pháp lý của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp đối với Nhà nước trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính bằng cách nộp các khoản thuế theo quy định. Mỗi cá nhân và tổ chức đều phải thực hiện nghĩa vụ này khi có thu nhập hoặc tài sản chịu thuế. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, nghĩa vụ đóng thuế được quy định rõ trong các văn bản pháp lý như Luật Quản lý thuế 2019, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, và các văn bản liên quan khác.

Mặc dù khái niệm “nghĩa vụ đóng thuế” không được định nghĩa cụ thể trong Luật Quản lý thuế, nhưng qua khái niệm “hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế” tại Khoản 12, Điều 3 của Luật này, chúng ta có thể hiểu rằng nghĩa vụ đóng thuế bao gồm việc kê khai, nộp đầy đủ số tiền thuế phải nộp, tiền phạt, tiền chậm nộp và các khoản thu khác vào ngân sách nhà nước.

2. Hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế

Theo Điều 3 của Luật Quản lý thuế 2019, “hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế” được hiểu là việc cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp nộp đầy đủ số tiền thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước, đồng thời thanh toán các khoản nợ thuế, tiền phạt, và tiền chậm nộp (nếu có).

Công việc này bao gồm:

• Kê khai thuế: Cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp phải kê khai thuế theo đúng quy định của pháp luật.
• Nộp thuế: Sau khi kê khai, người nộp thuế phải nộp đúng số tiền thuế theo thời gian quy định.
• Nộp các khoản phạt, chậm nộp (nếu có): Trong trường hợp kê khai hoặc nộp thuế không đúng hạn, người nộp thuế sẽ phải chịu phạt và nộp số tiền này.

Nghĩa vụ đóng thuế không chỉ là hành động kê khai và nộp thuế, mà còn bao gồm việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước trong các trường hợp vi phạm pháp luật về thuế.

>>>> Xem thêm bài viết: Khoanh tiền thuế nợ là gì?

3. Trách nhiệm hoàn thành nghĩa vụ thuế khi tổ chức lại doanh nghiệp

Khi doanh nghiệp thực hiện các hoạt động tổ chức lại như chia tách, hợp nhất, sáp nhập hay chuyển đổi loại hình, trách nhiệm hoàn thành nghĩa vụ thuế là một vấn đề cần được quan tâm đặc biệt. Điều này được quy định rõ trong Điều 68 của Luật Quản lý thuế 2019.

Cụ thể:

• Doanh nghiệp bị chia có trách nhiệm hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện việc chia. Nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, các doanh nghiệp mới được thành lập từ doanh nghiệp bị chia sẽ phải chịu trách nhiệm nộp thuế.
• Doanh nghiệp bị tách, hợp nhất, sáp nhập: Cũng cần hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện các thủ tục tách, hợp nhất, sáp nhập. Nếu không hoàn thành nghĩa vụ thuế, các doanh nghiệp liên quan đến việc tách, hợp nhất hay nhận sáp nhập phải chịu trách nhiệm nộp thuế thay cho doanh nghiệp trước khi tổ chức lại.
• Doanh nghiệp chuyển đổi loại hình: Doanh nghiệp chuyển đổi loại hình cũng phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện việc chuyển đổi. Nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp chuyển đổi phải thực hiện nghĩa vụ này.

Điều này có nghĩa là nghĩa vụ thuế phải được thực hiện trước khi doanh nghiệp tiến hành tổ chức lại, nhằm tránh việc các khoản nợ thuế bị “chuyển tiếp” và làm phát sinh những tranh chấp về nghĩa vụ thuế trong tương lai.

4. Chuyển đổi loại hình doanh nghiệp và nghĩa vụ thuế

Khi một doanh nghiệp chuyển đổi loại hình (ví dụ, từ công ty TNHH sang công ty cổ phần), doanh nghiệp vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện chuyển đổi. Theo Điều 202 Luật Doanh nghiệp 2020, quy định việc chuyển đổi công ty TNHH thành công ty cổ phần có thể được thực hiện theo một số phương thức nhất định:

1. Chuyển đổi mà không huy động thêm vốn: Doanh nghiệp chuyển đổi thành công ty cổ phần mà không huy động thêm tổ chức, cá nhân khác cùng góp vốn hoặc bán phần vốn góp cho tổ chức, cá nhân khác.
2. Chuyển đổi và huy động vốn: Doanh nghiệp chuyển đổi thành công ty cổ phần bằng cách huy động thêm tổ chức, cá nhân khác góp vốn.
3. Chuyển đổi và bán vốn góp: Doanh nghiệp chuyển đổi thành công ty cổ phần bằng cách bán toàn bộ hoặc một phần vốn góp cho một hoặc một số tổ chức, cá nhân khác.

Dù theo phương thức nào, doanh nghiệp phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện chuyển đổi. Sau khi hoàn tất chuyển đổi, công ty cổ phần mới sẽ kế thừa toàn bộ quyền lợi và nghĩa vụ của công ty trước đó, bao gồm các khoản nợ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác.

5. Quy trình và thủ tục hoàn thành nghĩa vụ thuế

Để hoàn thành nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp, cá nhân cần thực hiện các bước sau:

• Kê khai thuế đúng thời gian quy định: Cá nhân, doanh nghiệp phải thực hiện kê khai thuế theo mẫu và thời gian quy định của cơ quan thuế.
• Nộp thuế đúng hạn: Sau khi kê khai, phải nộp số thuế theo đúng hạn đã quy định trong thông báo từ cơ quan thuế.
• Đóng phạt, chậm nộp nếu có: Trong trường hợp có sự vi phạm như nộp thuế muộn, doanh nghiệp phải thanh toán thêm tiền phạt và tiền chậm nộp.

Cơ quan thuế sẽ căn cứ vào các dữ liệu kê khai thuế và thông tin từ các hồ sơ pháp lý của doanh nghiệp để kiểm tra và xác nhận nghĩa vụ thuế đã hoàn thành.

>>>> Xem thêm bài viết: Mức thuế là gì?

6. Hình thức xử lý khi không hoàn thành nghĩa vụ thuế

Trong trường hợp doanh nghiệp hoặc cá nhân không thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ, cơ quan thuế sẽ áp dụng các biện pháp xử lý sau:

• Phạt hành chính: Các khoản tiền phạt có thể được áp dụng khi không nộp thuế đúng hạn.
• Khởi kiện và cưỡng chế nợ thuế: Nếu nghĩa vụ thuế không được thực hiện, cơ quan thuế có thể khởi kiện doanh nghiệp hoặc cá nhân ra tòa hoặc thực hiện cưỡng chế tài sản để thu hồi nợ thuế.
• Rủi ro ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động: Doanh nghiệp không hoàn thành nghĩa vụ thuế có thể bị ảnh hưởng đến danh tiếng và khả năng hoạt động trong tương lai.

7. Quy định về hoàn thành nghĩa vụ đóng thuế trong trường hợp xuất cảnh

Khi một cá nhân hoặc doanh nghiệp xuất cảnh (rời Việt Nam để sinh sống hoặc làm việc ở nước ngoài), việc hoàn thành nghĩa vụ đóng thuế phải tuân thủ theo các quy định của Luật Quản lý thuế 2019 và các hướng dẫn liên quan. Dưới đây là các quy định liên quan đến hoàn thành nghĩa vụ đóng thuế trong trường hợp xuất cảnh:

Nghĩa vụ đóng thuế của cá nhân khi xuất cảnh:

Khi cá nhân xuất cảnh, họ vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ thuế đối với các khoản thu nhập của mình tại Việt Nam. Cụ thể:

Nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN):

• Quy định chung: Cá nhân khi xuất cảnh vẫn phải quyết toán thuế thu nhập cá nhân đối với các thu nhập phát sinh từ hoạt động kinh doanh, làm việc, đầu tư tại Việt Nam trước khi rời khỏi quốc gia.

• Nghĩa vụ quyết toán thuế: Cá nhân phải thực hiện quyết toán thuế TNCN trong năm xuất cảnh, đảm bảo rằng tất cả các khoản thu nhập từ các nguồn tại Việt Nam đã được kê khai và nộp thuế đầy đủ. Cơ quan thuế sẽ kiểm tra và xác nhận các nghĩa vụ thuế đã hoàn thành.

• Trường hợp không còn thu nhập tại Việt Nam: Nếu cá nhân không còn thu nhập tại Việt Nam sau khi xuất cảnh, họ không cần phải nộp thuế đối với thu nhập từ nguồn nước ngoài, nhưng phải hoàn tất các thủ tục quyết toán thuế đối với thu nhập phát sinh tại Việt Nam.

Quy trình hoàn tất nghĩa vụ thuế TNCN khi xuất cảnh:

• Đóng thuế đầy đủ: Cá nhân phải nộp đủ số thuế còn thiếu nếu có, đồng thời phải điều chỉnh thu nhập nếu có sự thay đổi trong quá trình làm việc hoặc kinh doanh trước khi xuất cảnh.

• Kê khai thuế với cơ quan thuế: Cá nhân phải thực hiện kê khai thuế chính xác đối với toàn bộ thu nhập của mình trong năm xuất cảnh và nộp đầy đủ số thuế.

• Hủy mã số thuế: Sau khi hoàn tất quyết toán thuế và nộp thuế đầy đủ, cá nhân cần yêu cầu cơ quan thuế hủy mã số thuế cá nhân nếu không còn thu nhập tại Việt Nam.

Cần có giấy chứng nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế:

• Sau khi thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, cá nhân cần nhận Giấy chứng nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế từ cơ quan thuế. Đây là giấy tờ chứng minh cá nhân đã hoàn thành nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.

Nghĩa vụ đóng thuế của doanh nghiệp khi xuất cảnh:

Nếu doanh nghiệp quyết định chấm dứt hoạt động và người đại diện pháp lý (hoặc chủ sở hữu) của doanh nghiệp xuất cảnh, doanh nghiệp cũng cần hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Quyết toán thuế đối với doanh nghiệp:

• Doanh nghiệp cần thực hiện quyết toán thuế đối với các khoản thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với nhân viên, và các khoản thuế khác phát sinh trong quá trình hoạt động trước khi đóng cửa.

• Nghĩa vụ nộp thuế của doanh nghiệp: Tất cả các khoản thuế còn lại phải được nộp đầy đủ. Doanh nghiệp cần nộp báo cáo quyết toán thuế cuối cùng cho cơ quan thuế.

Hoàn tất thủ tục đóng cửa doanh nghiệp:

• Sau khi hoàn tất nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp phải thông báo với cơ quan thuế về việc chấm dứt hoạt động và yêu cầu hủy mã số thuế của doanh nghiệp.

• Doanh nghiệp sẽ không thể thực hiện thủ tục đóng cửa nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

8. Quy định về hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động

Theo Luật Quản lý thuế 2019 và các quy định liên quan, khi doanh nghiệp hoặc tổ chức bị giải thể, phá sản, hoặc chấm dứt hoạt động, việc hoàn thành nghĩa vụ thuế được quy định như sau:

Trường hợp doanh nghiệp, tổ chức giải thể:

• Nghĩa vụ nộp thuế khi giải thể: Khi doanh nghiệp quyết định giải thể, nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp cần được hoàn thành trước khi hoàn tất thủ tục giải thể. Điều này bao gồm:

  • Thanh toán các khoản thuế nợ: Doanh nghiệp phải thực hiện việc nộp đầy đủ thuế, bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN), và các loại thuế khác có liên quan.

  • Kiểm tra quyết toán thuế: Doanh nghiệp cần thực hiện quyết toán thuế với cơ quan thuế để xác nhận rằng tất cả các khoản thuế đã được thanh toán đúng hạn.

  • Thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế: Việc hoàn thành nghĩa vụ thuế phải được thực hiện trước khi cơ quan thuế xác nhận doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể. Cơ quan thuế sẽ cấp Giấy xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Trường hợp doanh nghiệp, tổ chức phá sản:

• Nghĩa vụ nộp thuế khi phá sản: Khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản, một quản tài viên sẽ được chỉ định để giám sát và thực hiện việc thanh lý tài sản và xử lý các khoản nợ, bao gồm nghĩa vụ thuế. Các quy định về xử lý nghĩa vụ thuế trong trường hợp phá sản như sau:

  • Quản lý nghĩa vụ thuế: Quản tài viên sẽ thực hiện việc thông báo cho cơ quan thuế về tình trạng phá sản và phối hợp để đảm bảo nghĩa vụ thuế được thanh toán.

  • Thực hiện thanh toán thuế: Nghĩa vụ thuế sẽ được thanh toán từ các tài sản của doanh nghiệp trong quá trình phá sản. Cơ quan thuế sẽ làm việc với quản tài viên để đảm bảo thuế được nộp theo đúng thứ tự ưu tiên.

  • Quyết toán thuế: Sau khi phá sản, doanh nghiệp sẽ thực hiện quyết toán thuế cuối cùng để xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Trường hợp doanh nghiệp, tổ chức chấm dứt hoạt động:

• Nghĩa vụ thuế khi chấm dứt hoạt động: Khi doanh nghiệp hoặc tổ chức không tiếp tục hoạt động, các nghĩa vụ thuế cần phải được hoàn tất trước khi chấm dứt hoạt động. Điều này bao gồm:

  • Thực hiện quyết toán thuế: Doanh nghiệp phải hoàn thành quyết toán thuế cuối cùng với cơ quan thuế. Nếu có thuế còn nợ, doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ.

  • Đóng cửa mã số thuế: Doanh nghiệp cần thông báo với cơ quan thuế về việc chấm dứt hoạt động và yêu cầu cơ quan thuế hủy mã số thuế sau khi đã hoàn thành các nghĩa vụ thuế.

  • Nộp các loại thuế còn thiếu: Nếu có khoản thuế còn nợ hoặc chưa thanh toán, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ nộp ngay lập tức để không bị phạt thêm.

9. Quy định về hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp người nộp thuế là người đã chết, người bị Tòa án tuyên bố là đã chết, mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự

Theo Điều 76 của Luật Quản lý thuế năm 2019 và các quy định liên quan, khi người nộp thuế gặp phải các trường hợp như đã chết, bị Tòa án tuyên bố là đã chết, mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự, các nghĩa vụ thuế của người đó được giải quyết như sau:

Trường hợp người nộp thuế đã chết:

• Xử lý nghĩa vụ thuế của người đã chết: Trường hợp người nộp thuế chết, nghĩa vụ thuế của họ sẽ được chuyển sang người thừa kế (người nhận di sản). Người thừa kế phải chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thuế thay cho người đã chết, bao gồm việc nộp các khoản thuế còn nợ và các khoản thuế phát sinh trong quá trình xử lý di sản.

• Thời gian giải quyết: Người thừa kế phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trong thời gian không quá 1 năm kể từ thời điểm mở thừa kế, trừ trường hợp có lý do chính đáng hoặc đặc biệt được cơ quan thuế xem xét.

Trường hợp người nộp thuế bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc mất tích:

• Xử lý nghĩa vụ thuế khi người nộp thuế mất tích hoặc bị tuyên bố là đã chết: Nếu người nộp thuế bị Tòa án tuyên bố là mất tích hoặc đã chết, nghĩa vụ thuế của họ sẽ được giải quyết theo cách thức tương tự như trường hợp người chết. Cụ thể, người đại diện hợp pháp của người mất tích hoặc người thừa kế của người đã chết sẽ tiếp nhận và thực hiện nghĩa vụ thuế.

• Trường hợp người mất tích: Nếu sau một thời gian xác định theo pháp luật mà người mất tích không trở về hoặc không có thông tin, người đại diện hợp pháp hoặc người thân trong gia đình có thể thay mặt thực hiện các nghĩa vụ tài chính, bao gồm nghĩa vụ thuế.

Trường hợp người nộp thuế mất năng lực hành vi dân sự:

• Xử lý nghĩa vụ thuế khi mất năng lực hành vi dân sự: Trường hợp người nộp thuế bị tuyên bố là mất năng lực hành vi dân sự, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp của họ sẽ chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thuế thay thế.

• Thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế: Người giám hộ hoặc đại diện hợp pháp phải hoàn thành nghĩa vụ thuế thay cho người mất năng lực hành vi dân sự trong thời gian tương ứng với các quy định hiện hành của pháp luật.

Các trường hợp đặc biệt khác:

• Trong trường hợp người nộp thuế mất tích và chưa có người đại diện hợp pháp, hoặc chưa có người thừa kế hợp pháp, cơ quan thuế có thể yêu cầu tạm dừng hoặc tạm hoãn việc thực hiện nghĩa vụ thuế cho đến khi xác định được tình trạng pháp lý của người nộp thuế.

Tóm tắt về quy trình hoàn thành nghĩa vụ thuế:

• Người thừa kế (trong trường hợp người nộp thuế đã chết) hoặc người đại diện hợp pháp (trong trường hợp mất năng lực hành vi dân sự) sẽ thay mặt thực hiện nghĩa vụ thuế.

• Thời gian giải quyết nghĩa vụ thuế không quá 1 năm sau khi có quyết định mở thừa kế hoặc tuyên bố mất tích, mất năng lực hành vi.

10. Mọi người cùng hỏi

Nghĩa vụ đóng thuế của doanh nghiệp là gì? 

Doanh nghiệp có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế đúng thời hạn, đồng thời thanh toán đầy đủ các khoản thuế, tiền phạt, tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật.

Doanh nghiệp chuyển đổi loại hình có phải nộp thuế không? 

Doanh nghiệp phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi chuyển đổi loại hình. Sau khi chuyển đổi, doanh nghiệp kế thừa các quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp trước đó, bao gồm các khoản nợ thuế.

Trường hợp doanh nghiệp chia tách, hợp nhất thì ai chịu trách nhiệm nộp thuế? 

Trách nhiệm nộp thuế trong trường hợp doanh nghiệp chia tách, hợp nhất thuộc về các doanh nghiệp sau khi tổ chức lại, trừ khi doanh nghiệp bị tách đã hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi thực hiện việc chia tách.

Nghĩa vụ đóng thuế là một phần quan trọng trong hoạt động của mỗi cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp. Việc tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội. Doanh nghiệp và cá nhân cần lưu ý thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thuế, đặc biệt trong các trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp hoặc chuyển đổi loại hình. Việc hoàn thành nghĩa vụ thuế sẽ giúp tránh được những rủi ro pháp lý và tài chính, đồng thời bảo vệ uy tín và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Liên hệ ACC Đồng Nai để được tư vấn thêm.